افغانستان

در نهایت، برای خروج از این چرخه سرخوردگی و شکست‌های تکراری، جامعه هزاره (شامل هزاره‌های شیعه، سنی و اسماعلی)‌ نیازمند یک بازنگری رادیکال در گفتمان سیاسی و اجتماعی خود است. راه نجات از پایمال شدن تاریخی، نه در تکرار تجربه ائتلاف‌های نامتوازن با جبهه‌های تاجیک و پشتون است و نه در ایثار مذهبی برای قدرت‌های منطقه‌ای. جامعه‌ هزاره خواه‌نا‌خواه قربانی می‌دهد، چه کم یا زیاد.

طالبان از حداقل شش شهرک در غرب کابل برای هر اتاق چهار هزار افغانی کرایه درخواست کرده‌اند. این شهرک‌ها شامل شهرک حاجی نبی (امید سبز)، شهرک جاغوری‌ها، شهرک اته ابوذر، شهرک مهدیه، سرخ‌آباد و شهرک عقب مصلی شهید مزاری است. 

در فضای امنیتی و سیاسی افغانستان، ادعای هم‌زمان یا نزدیک به همِ مسئولیتِ حملات مسلحانه توسط «جبهه مقاومت ملی افغانستان» و «گروه داعش (شاخه خراسان)»، ابعاد تازه‌ای از جنگ رسانه‌ای، چالش‌های روایتی و نبرد بر سر مشروعیت را آشکار ساخته است. نماد بارز این مسئله، حمله چند روز پیش در فیض‌آباد بدخشان علیه مسئول استخبارات طالبان بود که در فاصله چند ساعت، هر دو گروه ادعای انجام آن را مطرح کردند. این واقعه بیش از آنکه یک رویداد صرفاً نظامی باشد، آینه‌ای از گسست‌های رسانه‌ای و پیچیدگی‌های جامعه‌شناختی در افغانستانِ تحت کنترل طالبان است.

نشست «فرمت مسکو» درباره افغانستان همواره یکی از ابزارهای مهم روسیه برای اعمال نفوذ در حوزه ژئوپلیتیک منطقه بوده است. سخنرانی اخیر سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، در این نشست نه تنها صلای دوستی با طالبان بود، بلکه نمایشی کامل از ترجیح منافع امنیتی مسکو بر واقعیت‌های تلخ جاری در افغانستان را به تصویر کشید. لاوروف در این سخنرانی تلاش کرد چهره‌ای موفق، مشروع و کارآمد از «امارت اسلامی» ارائه دهد. اما بررسی ادعاهای او در برابر واقعیت‌های میدانی نشان می‌دهد که سخنان او بیش از آنکه گزارش حقیقت باشد، معامله‌ای سیاسی برای حفظ طالبان در حوزه نفوذ روسیه است.

شب‌های اپریل ۱۹۹۲ (حمل ۱۳۷۱) یکی از دراماتیک‌ترین و در عین حال سرنوشت‌سازترین برهه‌های تاریخ معاصر افغانستان است؛ زمانی که کابل بر لبه پرتگاه فروپاشی قرار داشت و طرح صلح سازمان ملل متحد برای انتقال مسالمت‌آمیز قدرت به آخرین نفس‌های خود رسیده بود. مصاحبه تاریخی و افشاگرانه بنون سیوان، نماینده ویژه وقت سازمان ملل متحد با بی‌بی‌سی، پرده از تراژدی عظیمی برمی‌دارد که در آن، آخرین شانس نجات پایتخت نه در میدان‌های جنگ، بلکه در دهلیزهای قدرت کابل و زیر پاهای ریاکاری سیاسی قربانی شد. این تحلیل با استناد به روایات صریح سیوان، به بررسی ابعاد فروپاشی درونی حزب وطن، خیانت چهره‌های شاخص سیاسی و نظامی به داکتر نجیب‌‌الله و چگونگی هموار شدن راه برای ورود گروه‌های مسلح به کابل می‌پردازد.

جامعه هزاره پس از سقوط کابل و فروپاشی نظام جمهوریت، سخت‌ترین و معماگونه‌ترین دوران حیات سیاسی خود را تجربه می‌کند. درحالی‌که حاکمیت طالبان انحصار قومی را به حداکثر رسانده و ۵۸ درصد از جمعیت کشور را از ساختار تصمیم‌گیری رانده است، رهبران سنتی هزاره‌ها همچنان در انفعال، نامه‌نگاری‌های بی‌حاصل و سردرگمی استراتژیک غوطه‌ورند. در این میان، حضور اخیر محمدطاهر زهیر در نشست «بحران افغانستان و مسیر دستیابی به صلح» در اسلام‌آباد، فراتر از یک رویداد دیپلماتیک ساده، نشانه‌ای از یک «چرخش پارادایمی» و تحرک در متن خلای عمیق رهبری این جامعه است.

دفتر مطبوعاتی مقام ولایت غزنی و رادیو تلویزیون ملی زیر اداره طالبان اخیراً اعلام کردند که دشمنی ۹ ساله میان قوم «یارقدم پیرحسین» (از ساکنان هزاره) و قوم «فتح‌خیل احمدزی» (از کوچی‌ها) در منطقه سیزآب خوات ولسوالی ناور به پایان رسیده است. بر اساس این گزارش رسمی، این نزاع که در سال ۱۳۹۶ خورشیدی و در پی کشته‌شدن یک تن آغاز شده بود، با میانجی‌گری مقامات محلی، عذرخواهی متقابل و تعهد بر ایجاد روابط برادرانه حل‌وفصل شده است. اما بررسی ابعاد میدانی و تجربه مردم محل نشان می‌دهد که آنچه در پوشش «صلح و برادری» به افکار عمومی ارائه می‌شود، با واقعیت‌های موجود در زمین فاصله‌ای عمیق دارد و بیشتر به یک «تسلیم اجباری زیر فشار قدرت» شباهت دارد تا حل‌وفصل عادلانه یک منازعه.

میزبانی اسلام‌آباد از نشست «بحران افغانستان و مسیر دستیابی به صلح» و صدور بیانیه‌ای که انحصار قدرت طالبان را هدف گرفت، بار دیگر بحث در خصوص آینده سیاسی کابل را به صدر تحلیل‌های منطقه‌ای بازگرداند. انتشار آمار انحصار قدرت — که بر اساس آن ۴۲ درصد پشتون‌ها ساختار حاکمیت را در دست دارند و ۵۸ درصد دیگر شامل تاجیک‌ها، هزاره‌ها، اوزبیک‌ها و ترکمن‌ها کنار گذاشته شده‌اند — در کنار توصیف محرومیت زنان به‌عنوان «خودکشی راهبردی»، لحنی صریح و تند را از سوی پاکستان به نمایش گذاشت.

یکی از بنیادی‌ترین چرخش‌های فکری و گفتمانی در تاریخ معاصر افغانستان، تغییر زاویه دید هزاره‌ها از «هویت مذهبی» به «همبستگی قومی و تبارمحور» است. در ادبیات سیاسی و تحلیلی نخبگان نوگرای هزاره، مذهب تاریخی تشیع دوازده‌امامی گرچه بخش مهمی از میراث معنوی بوده، اما در عرصه سیاست قدرت، سال‌ها به عنوان «روپوش و ابزاری» عمل کرده است که رنج‌ها، ستم‌ها و تبعیض‌های نژادی و ساختاری علیه هزاره‌ها را زیر پوشش «تشیع و اخوت دینی» پنهان ساخته است. جریانی با استناد به مبانی فکری عبدالعلی مزاری، معتقد است که ستم تاریخی بر هزاره‌ها نه صرفاً به خاطر مذهب، بلکه دقیقاً به خاطر «نژاد، تبار و هویت قومی» آنان بوده است. از این نظر، تقلیل دادن هزاره‌ها به یک «اقلیت مذهبی»، فرصت مطالبه‌گری شهروندی، قومی و سیاسی را از آنان سلب کرده است. این رویکرد به‌دنبال فرارفتن از مرزهای فقهی و آغوش گشودن به روی تمام هم‌تباران—از جمله هزاره‌های سنی و هزاره‌های اسماعیلی—است.

گزارش‌ها و شواهد میدانی نشان می‌دهد جریان‌های مخالف مسلح، با دادن وعده‌های پوچ و ترسیم «باغ‌های سرخ و سبز»، دست روی جوانانی می‌گذارند که در آتش فقر، فشار اقتصادی و آوارگی در ایران یا مناطق محروم افغانستان می‌سوزند. این جبهه‌ها با جلب‌وجذب غیرمسئولانه جوانانی خام که حتی تجربه اولیه کار با سلاح را ندارند، آنان را بدون تجهیزات، بدون پشتیبانی نظامی و بدون شناخت جغرافیایی، وارد یک بازی مخوف فرسایشی می‌کنند.

سه جوان در ولایت‌های بادغیس، غزنی و جوزجان طی رویدادهای جداگانه و توسط افراد مسلح ناشناس به قتل رسیدند.

اسلام‌آباد در تلاش است تا تجربه و روایت راهبردی خود را در بازنگری رسمی و تاریخی ایالات متحده از ۲۰ سال حضور در افغانستان ثبت کند.

بر اساس گزارش‌های رسیده رسانه کاتب از ولسوالی ناور ولایت غزنی، طبقه دوم تعمیر این ولسوالی به محل شکنجه و گرفتن اعترافات اجباری از باشندگان بی‌گناه تبدیل شده است. منبع می‌گوید که در بخشی از این ساختمان و در بالای پله‌ها، چوب و طناب‌هایی از سقف آویزان شده که شباهت ظاهری به ابزار ورزشی دارد؛ اما هدف از آن نه ورزش، بلکه اعمال شکنجه‌های طاقت‌فرسا بر مردم این ولسوالی است.

درگیری‌های سنگین و چندروزه در ولسوالی کامدیش ولایت نورستان و ولسوالی ناری ولایت کنر، بار دیگر نشان داد که ادعای امنیت سراسری در افغانستان تحت کنترل طالبان تا چه حد شکننده است. اما فراتر از تبادل آتش در این مناطق کوهستانی، نبرد اصلی در فضای رسانه‌ای و در قالب یک جنگ روانی تمام‌عیار جریان دارد. در سایه غیبت کامل خبرنگاران مستقل و سانسور شدید دولتی، «غبار جنگ» به ابزاری برای هر دو طرف تبدیل شده تا با ارائه آمارهای متناقض و قاب‌بندی‌های سیاسی، افکار عمومی را به نفع خود هدایت کنند.

در یک‌صد و سی و چهارمین سالروز نسل‌کشی هزاره‌ها، جمعی از فعالان حقوق بشر، شماری از چهره‌های برجسته علمی و دانشگاهی، فرهنگیان و اعضای جامعه مهاجر هزاره از سراسر جهان، در یک همایش آنلاین گرد هم آمدند تا صدای دادخواهی، حفظ حقیقت و مقابله با فراموشی تاریخی را طنین‌انداز کنند. این برنامه که به همت هزاره‌های حوزه نیوانگلند امریکا و با گردانندگی داکتر هادی شهیدانی برگزار شد، نه بر پایه انتقام، بلکه بر محور رویکردی دادخواهانه، علمی و حقوقی، خواستار به‌رسمیت‌شناسی بین‌المللی نسل‌کشی هزاره‌ها، مستندسازی دقیق جنایات تاریخی و معاصر و تحقق عدالت برای جلوگیری از تکرار جنایت شد.

انتشار سند محرمانه ریاست اطلاعات و نشرات وزارت دفاع طالبان، ابعاد تازه‌ای از ناکارآمدی دستگاه تبلیغاتی این گروه را برپایه واقعیت‌های میدانی برلا می‌کند. در شرایطی که گزارش‌های پیشین از اختصاص بودجه‌های هنگفت توسط طالبان برای پیشبرد «جنگ روانی» و مبارزه رسانه‌ای علیه جریان‌های مخالف حکایت داشت، این سند نشان می‌دهد که تزریق سرمایه مالی بدون تکیه بر واقعیت‌های میدانی و حرفه‌ای‌گری، نتوانسته است خلأ اعتبار را در ماشین تبلیغاتی آنان جبران کند.

موج اخیر پلمب و مسدودسازی نهادهای وابسته یا نزدیک به ایران در افغانستان—از دانشگاه و مجتمع خاتم‌النبیین و کلینیک فاطمه‌الزهرا گرفته تا خبرگزاری «صدای افغان» (آوا) و مرکز فرهنگی تبیان—نقطه عطفی در روابط تهران و کابل است. این اقدامات که ۵ سال پس از تسلط مجدد طالبان انجام می‌شود، نشان می‌دهد پرونده به رسمیت شناختن طالبان از سوی ایران عملاً بسته شده و الگوی تعامل پرگماتیک (مشابه مسیر مسکو) به بن‌بست کامل رسیده است.

اکنون افغانستان به صحنه‌ای از بی‌نظمی و حاکمیت زور تبدیل شده است. حوادثی مانند کشته شدن دو برادر در ده‌سبز کابل بر سر دعوای حقوقی زمین توسط یک جنگجوی طالب، یا قتل یک بدهکار توسط فرمانده محلی در فراه، نشان می‌دهد که قانون، محکمه و عدالت جای خود را به لوله تفنگ داده است. ترورهای هدفمند نظامیان پیشین، غصب زمین‌های مردم به زور اسلحه و قتل‌های صحرایی تحت عناوین مختلف، به رویه روزمره تبدیل شده است. جان انسان‌ها ارزان‌ترین متاع در این سیستم است.

رهبران پشتون به خوبی می‌دانند که آگاهی، بزرگ‌ترین دشمن استبداد است. به همین دلیل، مناطق روستایی و مرزی برای دهه‌ها به صورت آگاهانه محل رشد مدارس و تفکر سلفی بوده است. این پروسه ذهن جوانان را از تفکر انتقادی تهی کرد و به آن‌ها تنها کینه، جنگ و اطاعت کورکورانه را آموخته است. این ناآگاهی عمیق که می‌توان از آن به عنوان پروژه «وحشی‌سازی» و دور نگه‌داشتن انسان‌ها از تمدن یاد کرد، عامداً طراحی شد تا جوانِ محروم، هیچ راهی برای بقا جز دست بردن به اسلحه نداشته باشد.

مردم هزاره در افغانستان، با توجه به تاریخچه‌ای مملو از ستم سیستماتیک، بردگی، غصب سرزمین‌ها و نسل‌کشی‌های مستمر از دوران عبدالرحمن‌خان تا حملات هدفمند دهه‌های اخیر و اقدام‌های طالبان، همواره وضعیت خود را با رنج تاریخی یهودیان مقایسه کرده‌اند. این همذات‌پنداری در مسئله «مظلومیت» کاملاً دقیق و مستند است. اما تفاوت بنیادین در نقطه «درس‌گیری از تاریخ» نهفته است. در حالی که یهودیان از دل خاکسترهای هولوکاست، با تکیه بر هویت ملی و پراگماتیسم (عمل‌گرایی) سیاسی، دولتی قدرتمند و متحدانی جهانی برای خود دست‌وپا کردند، هزاره‌ها همچنان در چرخه تکراری اثبات مظلومیت و وابستگی‌های آسیب‌زا گرفتار مانده‌اند. اگر هزاره‌ها بخواهند از این تجربه تاریخی درس بگیرند، راهشان مشخص است: آن‌ها باید از اتکای احساسی و مذهبی دست بردارند و به سوی یک هویت منسجمِ قومی-سیاسی حرکت کنند.

حملات حوثی‌ها به خطوط لوله نفتی عربستان، گسیل پهپادها و مسدودسازی شریان‌های ترانزیتی، همگی با هدف چانه‌زنی بر سر کارت‌های بازی اقتصادی و ژئوپلیتیک انجام می‌شوند. هنگامی که پای منافع استراتژیک در میان باشد، ائتلاف‌های فرامذهبی (مانند حمایت ایران از حماس یا حضور ترکیه سکولار در کنار عربستان) بر تقابل‌های عقیدتی غلبه می‌کنند.

صالح ریگستانی چهره‌ای ناشناخته در تاریخ معاصر افغانستان نیست. او با سابقه حضور در کنار احمد شاه مسعود، فعالیت دیپلماتیک در مسکو و تاجیکستان، نمایندگی مردم پنجشیر در ولسی‌جرگه و تألیف چند جلد کتاب در باب مبارزات دهه ۱۳۶۰ و ۱۳۷۰، یکی از مجاری اصلی روایت‌گری جریان جمعیت اسلامی و شورای نظار محسوب می‌شود. با این حال، حضور مجدد او در کوهستان‌های سخت‌گذر هندوکش پس از تحولات سال ۱۴۰۰، گسست میان «واقعیت» و «نمایش» را بر ملا می‌کند. تصویری که امروز از او به دست می‌آید، سیمای مردی فرسوده در دهه هفتاد زندگی است که توان جسمی آن با استانداردهای نبرد چریکی و سرعت جنگ‌های مدرن هیچ سنخیتی ندارد.

بازخوانی و نقد صریح تحولات دهه ۱۳۷۰ (دهه ۱۹۹۰ میلادی) یک ضرورت لوکس تاریخی نیست، بلکه یک مسئولیت اخلاقی در قبال جامعه و نسل جوان افغانستان است. نسلی که بدون آن‌که نقشی در تصمیم‌گیری‌های آن دوران داشته باشد، تاوان ویرانی چندین نسل، از دست رفتن فرصت‌های توسعه و فروپاشی شیرازه اجتماعی کشور را پرداخت کرده است. یکی از کلیدی‌ترین گره‌های این تراژدی تاریخی، نحوه تعامل برهان‌الدین ربانی و جریان تحت رهبری او با مسئله «قدرت»، «انحصار» و «مسئولیت ملی» بود.

علی امیری نمونه‌ تامِ یک «ملای دانشگاهی» و همه‌فن‌حریف است که ذهنیت کلی‌گو و منبرمحورِ حوزوی را زیر نقاب لغات شیک مدرن پنهان کرده، بی‌آنکه به روش‌شناسی علمی و تخصص‌گرایی مدرن مجهز باشد. این تشتت متدولوژیک از او یک «آچار فرانسه‌ فکری» ساخته که درباره همه‌چیز خطابه می‌خواند اما گرهی از مسائل عینی جامعه باز نمی‌کند. فراتر از این توهم تخصص، سقوط اخلاقی او در سازش با جریان‌های قدرت سنتی و جهادی و اخیراً ماله‌کشیِ روشنفکرانه بر پروژه‌ی مخرب «مستقل‌سازی گویش هزارگی»، به‌وضوح نشان می‌دهد که او رسالت روشنفکری و حقیقت‌جویی را فدای موج‌سواری بر سیاست‌های هویتی و قومی کرده است؛ جفایی نابخشودنی که با هدفِ منزوی کردن جامعه هزاره، پیوند تاریخی این مردم را با پهنه تمدنی و پویای زبان فارسی قیچی می‌کند.

روزشمار تاریخ افغانستان، آیینه‌ای تمام‌نما از فراز و فرودهای سرزمینی است که به دلیل موقعیت راهبردی‌اش در قلب آسیا، همواره کانون تحولات بزرگ، تلاقی امپراتوری‌ها و چرخش‌های ناگهانی سیاسی بوده است. بررسی تقویمی این رویدادها — از امضای معاهدات سرنوشت‌ساز و کودتاهای دگرگون‌کننده تا قیام‌های مردمی و دستاوردهای فرهنگی — نشان می‌دهد که چگونه تصامیم کلان در روزهایی خاص، مسیر زندگی نسل‌های متمادی را در این کشور رقم زده‌اند؛ شناختی نظام‌مند و روز به روز که کلید درک ریشه‌های وضعیت امروز و فراست برای ترسیم آینده افغانستان است.

در حالی که زنان و دختران در داخل افغانستان از ابتدایی‌ترین حقوق خود از جمله آموزش، کار و مشارکت سیاسی محروم هستند، بانوان مهاجر و توانمند افغانستان در کشورهای پیشرفته جهان پله‌های موفقیت سیاسی را یکی پس از دیگری طی می‌کنند.

حضور هم‌زمان هیات بلندپایه طالبان به ریاست ملا عبدالغنی برادر و امیرخان متقی در کنار چهره‌های برجسته اپوزیسیون افغان از جمله احمد مسعود و محمد محقق در مراسم رسمی تهران، شوک رسانه‌ای بزرگی را به همراه داشت. حامیان طالبان در شبکه‌های اجتماعی این اقدام را «منافقت سیاسی» و «رسمیت‌شناسی علنی دشمنان امارت اسلامی» خوانده و خواستار واکنشی قاط، حتی در سطح احضار سفیر یا قطع روابط، شده‌اند.

انتشار خبر تکان‌دهنده تجاوز گروهی و مرگ یک کودک هشت‌ساله در مدرسه‌ای دینی در ولایت نیمروز، تنها یک رویداد جناییِ فردی نیست؛ بلکه نمادی دردناک از یک بحران عمیق ساختاری است. زمانی که خشونت جنسی علیه کودکان در نهادهای وابسته به یک گروه حاکم مانند طالبان رخ می‌دهد و با سکوت یا بی‌کیفری همراه می‌شود، باید ریشه‌های آن را فراتر از انحرافات فردی، در ساختار توزیع قدرت، ایدئولوژی و مکانیزم‌های کنترل اجتماعی جستجو کرد.

روایت ناجی بیگزاد، داستان یک مرد نیست؛ داستان یک نسل است. نسلِ مغزهای فراری، دست‌های پینه‌بسته و قلب‌های شکسته‌ای که میان جهنم وطن و غربت بی‌رحم، سرگردانند. ناجی، مردی ۳۹ ساله با مدرک کارشناسی ارشد علوم سیاسی، روزی فکر می‌کرد قلمش می‌تواند جهان را تغییر دهد. اما چرخ روزگار او را از سایه وحشت طالبان در کابل، به کوچه‌های پر از کینه و تحقیر در اصفهان کشاند و سرانجام، در اعماق تاریک یک معدن طلا در بدخشان، زیر آوار سنگ و خاک، برای همیشه ساکت کرد.

تنها در چهار ماه نخست سال جاری میلادی (جنوری تا می)، دست‌کم ۱۷۵ تن در پی انفجار این تسلیحات باقی‌مانده کشته و زخمی شده‌اند. این بدین معناست که به طور متوسط، هر ماه ۵۰ انسان در سراسر کشور جان خود را در این حوادث از دست داده یا معلول می‌شوند و افغانستان را از نظر شمار قربانیان ناشی از مهمات منفجرناشده، در رتبه سوم جهان قرار می‌دهند.

زهرا جویا، روزنامه‌نگار هزاره، در کتاب خاطرات خود با عنوان «دختر ناپدیدشده کابل» روایت تکان‌دهنده‌ای از زندگی زیر سلطه طالبان را بازگو می‌کند. او که در کودکی برای رفتن به مدرسه موهایش را کوتاه کرده و خود را به شکل پسر درآورده بود، در این کتاب از تجربه‌های شخصی، فرار از افغانستان و سال‌ها فعالیت روزنامه‌نگاری‌اش سخن می‌گوید.

لینا روزبه، فعال زن و فمینیست افغانستانی، در گفت‌وگویی تأکید می‌کند که نجات لفظی زنان از اسارت طالبان معنای واقعی ندارد، زیرا به باور او در ذهن بسیاری از مردان افغانستان یک «طالب کوچک» وجود دارد. او طالبان را نتیجه ملموس زن‌ستیزی در افغانستان می‌داند؛ زن‌ستیزی‌ای که به شکل حاکمیت سیاسی بروز کرده است.

وزارت سرحدات، اقوام و قبایل طالبان اعلام کرده که این منازعه به سرعت حل و فصل خواهد شد، اما منابع محلی تأکید دارند که دستور عقب‌نشینی کوچی‌ها هنوز عملی نشده و تنش‌ها ادامه دارد. با این حال طالبان هیاتی بلندپایه شامل گل‌حیدر شفق، والی، حبیب‌الله شاکر، فرمانده امنیه، خلیل‌الرحمن حذیفه، رئیس استخبارات و محب‌الله سجاد، آمر امور سرحدات و قبایل بامیان را به ولسوالی پنجاب اعزام کرد

طالبان در پی شکست گفتگوها با «جمعه‌خان فاتح»، فرمانده ناراضی خود در بدخشان، روند خلع‌سلاح شرکت‌ها و جمع‌آوری مجوزهای حمل سلاح را در این ولایت آغاز کرده است؛ هم‌زمان ملا یعقوب مجاهد، وزیر دفاع طالبان، با کاروانی متشکل از ده‌ها موتر نظامی وارد منطقه شده که به گفته منابع محلی، هدف واقعی این سفر، آماده‌سازی نیروها برای رویارویی نظامی احتمالی با این فرمانده معترض است.

محرومیت جاری از آموزش در افغانستان، فراتر از یک بحران حقوق بشری، فرآیند «کاهش ظرفیت زیستی» و «خودتحریمی اقتصادی» یک ملت است که آینده آن را به گروگان می‌گیرد. این انسداد آموزشی از یک سو با حذف نیمی از نیروی کار، اقتصاد کشور را در «تله فقر» و وابستگی مطلق به کمک‌های خارجی قفل می‌کند، و از سوی دیگر با فروپاشی ساختار بهداشت زنان، گسترش ازدواج‌های زودهنگام و تزریق تروما و ناامیدی به نسل جوان، بافت اجتماعی را به سمت یک زوال تدریجی و انزوای بین‌المللی پایدار سوق می‌دهد.

دینامیک منطقه‌ای پیرامون افغانستان نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم از ذهنیت سنتیِ «جستجوی منافع در بی‌ثباتی کابل» به سمت «تعامل واقع‌گرایانه برای تزریق ثبات» است؛ چرا که همسایگان پس از دهه‌ها مواجهه با پیامدهای ناگزیری چون سرریز تروریسم، موج پناهجویان و قاچاق مواد مخدر، دریافتند که امنیت و منافع اقتصادی خودشان با ثبات افغانستان گره خورده است و هزینه یک همسایه آشوب‌زده به مراتب بیشتر از منافع تاکتیکی و کوتاه‌مدت آن است.

مایک پمپیو وزیر خارجه پیشین امریکا در مصاحبه‌ای گفت که اشرف‌غنی احمدزی، فاسد‌ترین رییس‌جمهوری بود که در عمرش دیده است.