بن‌بست تبلیغاتی طالبان و زوال روایت‌های سفارشی

انتشار سند محرمانه ریاست اطلاعات و نشرات وزارت دفاع طالبان، ابعاد تازه‌ای از ناکارآمدی دستگاه تبلیغاتی این گروه را برپایه واقعیت‌های میدانی برلا می‌کند. در شرایطی که گزارش‌های پیشین از اختصاص بودجه‌های هنگفت توسط طالبان برای پیشبرد «جنگ روانی» و مبارزه رسانه‌ای علیه جریان‌های مخالف حکایت داشت، این سند نشان می‌دهد که تزریق سرمایه مالی بدون تکیه بر واقعیت‌های میدانی و حرفه‌ای‌گری، نتوانسته است خلأ اعتبار را در ماشین تبلیغاتی آنان جبران کند.

طالبان در سال‌های اخیر کوشش فراوانی کرده‌اند تا با ایجاد شبکه‌های رسانه‌ای پیچیده و سازمان‌دهی نیروهای تبلیغاتی در فضای مجازی، روایت خود از «امنیت سراسری» و «سرکوب کامل مخالفان» را تثبیت کنند. اما سند افشاشده نشان می‌دهد که بدنه اجرایی و نظامی آنان (مانند قول اردوی ۲۰۱ خالد بن ولید) در پایین‌ترین سطح از سواد رسانه‌ای و جغرافیایی قرار دارد. ضبط مصاحبه‌های اجباری از نوجوانان و غیرنظامیان بی‌سلاحی که قصد مهاجرت قاچاقی به ایران را داشته‌اند و جا زدن آنان به عنوان نیروهای جبهه آزادی یا داعش، نه‌تنها هدف جنگ روانی طالبان را محقق نساخته، بلکه به یک رسوایی اطلاعاتی تبدیل شده است.

اعتراف داخلی به «نتیجه معکوس» و زوال اعتبار عمومی مهم‌ترین بخش این سند، اذعان صریح مقام‌های ارشد وزارت دفاع طالبان به این واقعیت است که این‌گونه سناریوسازی‌های ناشیانه «نتایج برعکس» داشته و باعث ایجاد «شک و تردید میان مردم» شده است. این اعتراف ضمنی نشان می‌دهد که جامعه افغانستان و ناظران خارجی دیگر خریدار اعترافات اجباری و نمایش‌های تلویزیونی طالبان نیستند. تناقضات فاحشی مانند عدم آگاهی بازداشت‌شدگان از جغرافیای اولیه افغانستان (معرفی جاغوری در بامیان بدلیل فشار و توجیه دیکته‌شده)، اصالت کل روایت‌های رسمی طالبان را زیر سوال برده است.

شکست استراتژی اتهام‌زنی دوگانه (داعش و جبهه‌های مخالف) طالبان در ماشین تبلیغاتی خود تلاش می‌کنند تمامی جریان‌های مخالف — اعم از جبهه‌های مقاومت/آزادی و گروه داعش خراسان — را در یک کفه قرار داده و آنان را تحت عناوین یکسان سرکوب یا بدنام کنند. با این حال، همان‌طور که در سند نیز ذکر شده، الصاق برچسب داعش به افراد عادی و بی‌سلاح، حتی برای مسئولان عالی‌رتبه رسانه‌ای خود طالبان نیز غیرقابل باور و دفاع بوده است. این سردرگمی نشان‌دهنده شتاب‌زدگی برای دستاوردسازی کاذب در برابر هرم رهبری طالبان است.

تبلیغات، جایگزین واقعیت نمی‌شود واقعیت عریان در عرصه حکمرانی و جنگ رسانه‌ای این است که عملکرد نادرست، سوءمدیریت و برخوردهای قهری با شهروندان را نمی‌توان با تبلیغات غیرواقعی و بودجه‌های سنگین پنهان ساخت. سناریوسازی علیه مهاجران و جوانان جویای کار که از جبری اقتصادی-سیاسی در حال فرار از کشور هستند و تبدیل آنان به «تروریست‌های بازداشت‌شده»، تنها بی‌اعتمادی عمومی را تعمیق می‌بخشد. دستورالعمل نهایی وزارت دفاع طالبان مبنی بر منع ویدیوها و مصاحبه‌های خودسرانه، بیش از آنکه یک اقدام اصلاحی باشد، عقب‌نشینی منفعلانه از صحنه‌ای است که در آن سواد رسانه‌ای منتقدان و هوشیاری جامعه، پروژه تبلیغاتی چندمیلیونی آنان را با شکست مواجه کرده است.