مرزهای تاریک میان مبارزه سیاسی و تروریسم؛ بررسی خطای استراتژیک جبهه مقاومت

در فضای امنیتی و سیاسی افغانستان، ادعای هم‌زمان یا نزدیک به همِ مسئولیتِ حملات مسلحانه توسط «جبهه مقاومت ملی افغانستان» و «گروه داعش (شاخه خراسان)»، ابعاد تازه‌ای از جنگ رسانه‌ای، چالش‌های روایتی و نبرد بر سر مشروعیت را آشکار ساخته است. نماد بارز این مسئله، حمله چند روز پیش در فیض‌آباد بدخشان علیه مسئول استخبارات طالبان بود که در فاصله چند ساعت، هر دو گروه ادعای انجام آن را مطرح کردند. این واقعه بیش از آنکه یک رویداد صرفاً نظامی باشد، آینه‌ای از گسست‌های رسانه‌ای و پیچیدگی‌های جامعه‌شناختی در افغانستانِ تحت کنترل طالبان است.

جببه مقاومت جریانی است که از سوی پسر احمدشاه مسعود ایجاد شده و خود را نیروی بومی، سیاسی و نظامی می‌خواند و مدعی است که به هدف احیای «حاکمیت قانون، تکثرگرایی، حقوق بشر، انتخابات و ایجاد نظام غیرمتمرکز در افغانستان» علیه طالبان مبارزه می‌کند.

داعش خراسان، جریانی خرافی‌تر هم‌وزن طالبان است که متکی بر ایدئولوژی سلفی-تکفیری و جهان‌شمولی جهاد است که با نفی کامل هرگونه ساختار مدنی و مرزهای ملی، به دنبال ایجاد «خلافت» از طریق خشونت عریان، حملات کور، و ترور اقلیت‌های مذهبی به ويژه هزاره‌های شیعه و غیرنظامیان است.

یکی از واقعیت‌های جامعه‌شناختی که زمینه را برای گمانه‌زنی‌ها فراهم می‌کند، رشد جریان‌های سلفی در شمال افغانستان به‌ویژه بدخشان و تخار در دو تا سه دهه گذشته است. جذب بخشی از جوانان تاجیک به شبکه‌های افراط‌گرای سلفی و حضور آنان در بدنه عملیاتی داعش خراسان، واقعیتی میدانی است. طالبان با آگاهی از این بستر اجتماعی، می‌کوشند با ابزار سیاسی‌سازی این نفوذ، تمام جریان‌های اپوزیسیون شمال و چهره‌های شاخص آن مانند امرالله صالح را به افراط‌گرایی پیوند زنند تا بدین‌وسیله پایگاه‌های اجتماعی مخالفان را مخدوش سازند.

وقوع ادعای مشترک برای یک حمله واحد از سوی دو گروه متمایز، ناشی از چند عامل کلیدی در عرصه نبرد است:

1. شتاب‌زدگی رسانه‌ای برای دستاوردسازی: رقابت شدید میان گروه‌های مخالف طالبان برای اثبات حضور و قدرت عملیاتی، سبب می‌شود تا اطلاع‌رسانی بر راستی‌آزمایی دقیق پیشی بگیرد.

2. ضعف در مدیریت اطلاعات جبهه مقاومت: عدم هماهنگی کافی میان فرماندهان میدانی و اتاق‌های خبر جبهه مقاومت باعث می‌شود رویدادهای انجام‌شده توسط گروه‌های دیگر (نظیر حملات انفجاری داعش) به عنوان عملیات چریکی هدفمند گزارش شوند.

3. استفاده تاکتیکی داعش از خلأهای خبری: داعش به‌طور سنتی از هرگونه حادثه امنیتی در افغانستان برای بزرگ‌نمایی قدرت عملیاتی خود بهره‌برداری رسانه‌ای می‌کند.

بزرگ‌ترین آسیب این تناقض‌های خبری، متوجه «تصویر ذهنی» جبهه مقاومت در سطح ملی و بین‌المللی است:

- شکل‌گیری توهم هم‌دستی یا یکسانی: برای ناظر عمومی و مردم عادی، انتشار ادعاهای متناقض درباره یک انفجار، خط فاصل میان «مبارزه سیاسی برای آزادی» و «اقدامات تروریستی تکفیری» را تاریک می‌کند.

- اهرم تبلیغاتی طالبان: طالبان از این خطاهای تاکتیکی نهایت استفاده را برده و با روایت‌سازی «دشمن‌تراشی ساختگی»، خود را تنها ضامن امنیت و گزینه مهار تروریسم معرفی می‌کنند و مخالفانشان را هم‌سو با داعش جلوه می‌دهند.

تناقض در ادعای مسئولیت حملات، بیش از آنکه نشان‌دهنده پیوند واقعی میان جبهه مقاومت ملی و داعش باشد، بیانگر شکست در جنگ روایت‌ها و ضعف در راستی‌آزمایی میدانی است. اگرچه هر دو گروه در سطوح راهبردی، ایدئولوژیک و آرمان‌های سیاسی در نقطه مقابل یکدیگر قرار دارند، اما بی‌توجهی جبهه مقاومت به شفافیت اطلاع‌رسانی، به دستگاه تبلیغاتی طالبان فرصت می‌دهد تا با مخدوش کردن مرزهای میان اپوزیسیون مدنی-سیاسی و تروریسم بین‌المللی، مشروعیت مخالفان خود را در افکار عمومی به چالش بکشد.