چرا قدرت‌های منطقه‌ای طالبان را به جبهات مخالف ترجیح می‌دهند؟

در جغرافیای پیچیده و جنگ‌های نیابتی، گروه‌های مسلح و جبهات سیاسی-نظامی مخالف حکومت‌ها همواره متغیرهای تعیین‌کننده‌ای بوده‌اند. در افغانستان پساخروج امریکا نیز، جبهات مخالف طالبان (مانند جبهه مقاومت، جبهه آزادی و سایر جریان‌های ضدطالبان) فراتر از وزن واقعی میدانی‌شان، به یک «کارت بازی استخباراتی» در دست بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای تبدیل شده‌اند. سرویس‌های اطلاعاتی جهان نه بر اساس «همدلی ایدئولوژیک» یا «دفاع از ارزش‌های دموکراتیک»، بلکه دقیقاً بر پایه «روابط فایده‌محور و اهرم‌سازی امنیتی» با کارت جبهات بازی می‌کنند.

در بازی بزرگ استخباراتی افغانستان، «کارت جبهات» چهار کارکرد اصلی برای قدرت‌های خارجی دارد:

نخست؛ اهرم فشار و باج‌گیری امنیتی از طالبان: وقتی طالبان در مسائلی مانند مبارزه با گروه تحریک طالبان پاکستان (TTP)، خطوط مرزی، حقابه، یا خطوط قرمز امنیتی منطقه کوتاه نمی‌آیند، سرویس‌های اطلاعاتی همسایه (به‌ویژه پاکستان) فضا را برای تحرک، بازسازی، یا رفت‌وآمد نیروهای جبهات مخالف باز می‌گذارند. پیام این اقدام به طالبان روشن است: «اگر خطوط قرمز ما را رعایت نکنید، جایگزین‌ها و تهدیدات داخلی شما را تقویت خواهیم کرد.»

دوم؛ موازنه قدرت و جلوگیری از یکه‌تازی کابل: کشورهایی مانند روسیه، ایران و هند نمی‌خواهند طالبان به احساس انحصار کامل قدرت و بی‌نیازی مطلق برسند. زنده نگه‌داشتنِ (حتی محدودِ) نام و تحرکات جبهات مخالف در رسانه‌ها و دهلیزهای استخباراتی، طالبان را در وضعیت «هشدار دائم» نگه می‌دارد و آن‌ها را مجبور می‌کند برای حفظ بقای خود، دست به دامن همکاری با قدرت‌های منطقه‌ای شوند.

سوم؛ ابزار «چندجانبه‌گرایی و رزرو استراتژیک»: هیچ سرویس اطلاعاتی حرفه‌ای تمام تخم‌مرغ‌های خود را در یک سبد نمی‌گذارد. قدرتی مانند روسیه یا هند، در حالی که بالاترین سطح روابط اطلاعاتی را با طالبان برقرار می‌کند، کانال‌های پنهان، غیررسمی و چراغ‌خاموش خود را با رهبران جبهات مخالف حفظ می‌کند تا در صورت سقوط ناگهانی، انشعاب داخلی یا فروپاشی طالبان، از معادلات بعدی افغانستان حذف نشود.

چهارم؛ جبهه دوم فشار در رقابت‌های جهانی (بازی غرب و شرق): از دیدگاه کرملین، کشورهای غربی (بریتانیا و امریکا) می‌توانند از کارت جبهات مخالف یا نارضایتی‌های شمال افغانستان به عنوان ابزاری برای ناامن‌سازی مرزهای تاجیکستان و آسیای میانه استفاده کنند تا انرژی امنیتی روسیه را در حیاط خلوتش درگیر سازند.

بازیگران خارجی هرگز به جبهات آن‌قدر امکانات و تسلیحات نمی‌دهند که بتوانند حکومت طالبان را سرنگون کنند؛ زیرا فروپاشی طالبان به معنای آنارشی مطلق و جهش داعش است. آن‌ها فقط به اندازه‌ای به این کارت سوخت می‌رسانند که «زنده بماند» و نقش اهرم فشار را ایفا کند.

هرگاه طالبان با یکی از سرویس‌های منطقه‌ای (مثلاً سرگئی ناریشکین از روسیه یا مقامات امنیتی ایران و هند) به توافق قطعی و معامله بزرگ امنیتی برسند، نخستین قربانی روی میز معامله، تنگ‌تر شدن فضا و سرکوب شدیدتر جبهات مخالف خواهد بود.

اگر جبهات مخالف برای بقای خود به سمت سناریوهای اطلاعاتی پاکستان یا برنامه‌های غربی کشیده شوند، مشروعیت مردمی و بومی خود را در داخل از دست داده و از سوی بلوک منطقه‌ای (روسیه، چین و ایران) به عنوان «عوامل ناامن‌کننده خطوط مرزی» شناسایی و بلاک خواهند شد.

دلیل اصلی سفر اضطراری سرگئی ناریشکین به کابل نیز دقیقاً خنثی‌سازی بازی با کارت جبهات در ولایات شمالی (بدخشان، تخار و کندز) است. مسکو می‌داند اگر جبهات بتوانند با حمایت‌های بیرونی نفوذ طالبان در شمال را تضعیف کنند، خودشان توان اداره و نگه‌داشتن پایدار آن ولایات را ندارند. از نظر سرویس SVR روسیه، هرگونه شکاف در حاکمیت طالبان در شمال، سریعاً توسط داعش خراسان، انصارالله تاجیکستان و گروه‌های ایغور پر خواهد شد. بنابراین روسیه ترجیح می‌دهد طالبان به عنوان یک «دیوار دفاعی سخت» شمال را کنترل کنند و کارت جبهات در مرزهای تاجیکستان کاملاً خنثی شود.

در نهایت، تحلیل استخباراتی نشان می‌دهد که در معادلات فعلی افغانستان، جبهات مخالف نه به عنوان یک جایگزین سیاسی آماده، بلکه به عنوان «مهره‌های موازنه در دست سازمان‌های جاسوسی» تعریف شده‌اند. سرویس‌های استخباراتی منطقه و جهان تا زمانی با کارت جبهات بازی می‌کنند که منافع امنیتی، مرزی و ژئوپلیتیک‌شان در برابر طالبان تامین شود. روزی که معاملات بزرگ میان کابل و قدرت‌های منطقه‌ای نهایی گردد، این کارت‌ها بدون هیچ ملاحظه‌ای به حاشیه رانده خواهند شد.