نورستان؛ میدان جدید جنگ روانی و نظامی در افغانستان

درگیری‌های سنگین و چندروزه در ولسوالی کامدیش ولایت نورستان و ولسوالی ناری ولایت کنر، بار دیگر نشان داد که ادعای امنیت سراسری در افغانستان تحت کنترل طالبان تا چه حد شکننده است. اما فراتر از تبادل آتش در این مناطق کوهستانی، نبرد اصلی در فضای رسانه‌ای و در قالب یک جنگ روانی تمام‌عیار جریان دارد. در سایه غیبت کامل خبرنگاران مستقل و سانسور شدید دولتی، «غبار جنگ» به ابزاری برای هر دو طرف تبدیل شده تا با ارائه آمارهای متناقض و قاب‌بندی‌های سیاسی، افکار عمومی را به نفع خود هدایت کنند.

**** 

بررسی دقیق روایت‌های رسمی طالبان از این درگیری‌ها، پرده از ناهماهنگی عمیقی در ساختار اطلاع‌رسانی این گروه برمی‌دارد. محمدحسن ثاقب، سخنگوی پولیس طالبان در نورستان، در گفت‌وگو با رسانه‌های وابسته به این گروه، آمار تلفات مخالفان را ۳۸ کشته و ۶۰ بازداشتی (مجموعاً ۹۸ نفر) اعلام کرد. هم‌زمان، وزارت دفاع طالبان در بیانیه‌ای رسمی، این آمار را ۲۸ کشته و ۳۲ بازداشتی (مجموعاً ۶۰ نفر) عنوان کرد. این اختلاف فاحش در ارائه ارقام، نشان‌دهنده شتاب‌زدگی نهادهای محلی و مرکزی طالبان برای دستاوردسازی نظامی و فقدان یک مرکز فرماندهی واحد در مدیریت بحران‌های میدانی است.

**** 

طالبان در توصیف نیروهای درگیر در کامدیش، به جای پذیرش وجود یک مقاومت داخلی، از برچسب‌های استراتژیکی نظیر «فتنه‌گران داعشی»، «عناصر شر و فساد» و «وابستگان به پاکستان» استفاده کرده است. این قاب‌بندی چندلایه با اهداف مشخصی طراحی شده است:

نخست، پیوند زدن مخالفان مسلح به «داعش»، دست طالبان را برای سرکوب‌های خشن باز می‌گذارد و در سطح بین‌المللی، این گروه را همسو با سیاست‌های جهانی مبارزه با تروریسم نشان می‌دهد.

دوم، ادعای ورود این نیروها با «تشویق پاکستان» از آن‌سوی خط دیورند، تلاشی آشکار برای سلب مسئولیت از ناآرامی‌های داخلی است. طالبان با این کار، ضمن حفظ وجهه خود به عنوان تأمین‌کننده امنیت مطلق، سیگنال هشدارآمیزی نیز به اسلام‌آباد در بحبوحه تنش‌های مرزی اخیر ارسال می‌کند.

**** 

در سوی دیگر این نبرد، جبهه آزادی افغانستان با ارائه روایت‌های کاملاً متضاد، در تلاش است تا موازنه قدرت را در افکار عمومی تغییر دهد. این جبهه با ادعای کشته و زخمی کردن بیش از ۶۰ نیروی طالبان، انهدام پهپادها و غنیمت گرفتن تسلیحات، می‌کوشد خود را به عنوان یک نیروی نظامی منسجم و قادر به وارد کردن ضربات کاری معرفی کند.

مهم‌ترین بخش از عملیات روانی جبهه آزادی، ادعای آزادسازی بخش‌هایی از این ولسوالی‌ها و افشاگری درباره «اعترافات اجباری» است. این جبهه مدعی است که طالبان برای جبران تلفات و حفظ آبروی نظامی خود، گردشگران حاضر در نورستان را بازداشت کرده و از آن‌ها ویدیوهای اعتراف اجباری تهیه کرده است؛ ادعایی که مستقیماً اعتبار مانورهای تبلیغاتی طالبان را هدف قرار می‌دهد و نشان می‌دهد دامنه نبرد مسلحانه از شمال به شرق افغانستان در حال گسترش است.

**** 

آنچه درگیری‌های کامدیش و ناری را به چالشی جدی برای طالبان تبدیل می‌کند، ویژگی‌های خاص توپوگرافیک این مناطق است. دره‌های عمیق، جنگل‌های انبوه و کوهستان‌های صعب‌العبور در نوار مرزی دیورند، بستر ایده‌آلی برای جنگ‌های چریکی فراهم کرده است. این جغرافیای خشن، کارایی تجهیزات سنگین و پهپادهای طالبان را به شدت کاهش داده و کنترل پایدار منطقه را برای هر نیروی کلاسیک یا حکومت مرکزی دشوار می‌سازد. گذرگاه‌های مرزی غیررسمی نیز امکان تحرک، تجدید قوا و تسلیح مجدد را برای گروه‌های مخالف به راحتی فراهم می‌کنند.

در نهایت، تا زمانی که فضای اطلاعاتی افغانستان در انحصار یک‌جانبه قرار دارد، راستی‌آزمایی مستقل آمارها و ادعاهای میدانی غیرممکن خواهد بود. با این وجود، نفس وقوع درگیری‌های سه‌روزه در مناطق شرقی گواه روشنی است بر اینکه مقاومت‌های مسلحانه همچنان به عنوان یک چالش بالقوه، ثبات مورد ادعای حاکمیت فعلی را تهدید می‌کنند و نبرد روایت‌ها، پیش از شلیک گلوله‌ها، در خطوط مقدم جریان دارد.