درس از یهود و انتخاب سخت هزاره‌ها

سخنرانی اخیر بنیامین نتانیاهو در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، فراتر از یک لفاظی سیاسی، نمایش عینی گذار یک ملت از نقطه «آسیب‌پذیری مطلق» به «قدرت بازدارندگی» بود. او با صدایی رسا اعلام کرد که یهودیان، حتی اگر در خیابان‌های نیویورک یا پایتخت‌های اروپایی مورد حمله قرار گیرند، دیگر آن مردم بی‌دفاع گذشته نیستند. نتانیاهو عامدانه به تاریخ پر از رنج، قتل‌عام‌ها، آوارگی از اروپا و هولوکاست اشاره کرد تا یک پیام واضح را به جهان مخابره کند: دوران مظلومیت یهودیان پایان یافته است. یهودیان امروز کشوری قدرتمند به نام اسرائیل دارند که می‌تواند به تنهایی در «هفت جبهه» بجنگد و معادلات خاورمیانه را به نفع خود تغییر دهد. این سخنرانی، تجلی درسی بود که یهودیان از تاریخ خون‌بار خود گرفتند: در جهان بی‌رحم سیاست، مظلومیت هیچ ملتی را نجات نمی‌دهد؛ تنها «قدرت» و «اتحاد استراتژیک» تضمین‌کننده بقاست.

مردم هزاره در افغانستان، با توجه به تاریخچه‌ای مملو از ستم سیستماتیک، بردگی، غصب سرزمین‌ها و نسل‌کشی‌های مستمر از دوران عبدالرحمن‌خان تا حملات هدفمند دهه‌های اخیر و اقدام‌های طالبان، همواره وضعیت خود را با رنج تاریخی یهودیان مقایسه کرده‌اند. این همذات‌پنداری در مسئله «مظلومیت» کاملاً دقیق و مستند است.

اما تفاوت بنیادین در نقطه «درس‌گیری از تاریخ» نهفته است. در حالی که یهودیان از دل خاکسترهای هولوکاست، با تکیه بر هویت ملی و پراگماتیسم (عمل‌گرایی) سیاسی، دولتی قدرتمند و متحدانی جهانی برای خود دست‌وپا کردند، هزاره‌ها همچنان در چرخه تکراری اثبات مظلومیت و وابستگی‌های آسیب‌زا گرفتار مانده‌اند. اگر هزاره‌ها بخواهند از این تجربه تاریخی درس بگیرند، راهشان مشخص است: آن‌ها باید از اتکای احساسی و مذهبی دست بردارند و به سوی یک هویت منسجمِ قومی-سیاسی حرکت کنند.

هزاره‌ها امروز بر سر یک دوراهی حیاتی قرار دارند؛ انتخابی تلخ اما گریزناپذیر میان «به رسمیت شناخته شدن نسل‌کشی در سطح بین‌المللی» و «وفاداری ایدئولوژیک به محور جنگ‌های نیابتی ایران و ولایت فقیه».

واقعیت تلخ نظام بین‌الملل این است که هیچ کشور قدرتمند غربی یا نهاد بین‌المللی، گروهی را که به عنوان نیروی نیابتی یک دولت متخاصم (ایران) عمل کند، مورد حمایت جدی قرار نمی‌دهد. حضور بخشی از هزاره‌ها در قالب لشکرهایی مانند فاطمیون، چهره‌ای از آن‌ها ساخته که مانع از اجماع جهانی برای توقف نسل‌کشی آن‌ها می‌شود.

برای عبور از این بن‌بست، هزاره‌ها باید این واقعیت‌ها را بپذیرند و عملی کنند:

- جداسازی مذهب از ژئوپلیتیک: مذهب یک مسئله کاملاً فردی است. ادعای نسل‌کشی هزاره‌ها تنها زمانی در ابعاد جهانی مسموع است که بر پایه «هویت قومی» بنا شود، هویتی که هزاره‌های شیعه، سنی و اسماعیلی را به یک اندازه در بر می‌گیرد. - تشکیل پرونده برای قربانیان جنگ‌های نیابتی: باید به صراحت به جهان اعلام شود که حضور برخی از هزاره‌ها در جنگ‌های نیابتی خاورمیانه، در کنار شیعیان افغانستان نه از سر دفاع ایدئولوژیک، بلکه ناشی از جبر، فقر، ناچاری و استثمار وضعیت پناهجویی آن‌ها در ایران بوده است. - تنوع‌بخشی به متحدان جهانی: هزاره‌ها باید به جای اتکای انحصاری به کشوری که خود در دهه ۷۰ خورشیدی عامل انشقاق احزاب هشت‌گانه و برادرکشی در هزارستان بود، مرزهای دیپلماسی خود را گسترش دهند. نزدیک شدن به کشورهای عربی مانند عربستان، قطر و امارات از طریق پل ارتباطی هزاره‌های سنی، و یافتن متحدان استراتژیک در غرب، می‌تواند چتر حمایتی واقعی برای روزهای بحرانی ایجاد کند.

گذار از وضعیت اسف‌بار کنونی به یک بازیگر قدرتمند سیاسی، با شعار و هیاهوی رسانه‌ای ممکن نیست. این عبور تاریخی، نیازمند برگزاری جلسات طولانی‌مدت، نفس‌گیر و مباحث عمیقِ درون‌گروهی است. نخبگان، روشنفکران، رهبران سنتی، دیاسپورا و جوانان از تمام طیف‌های فکری و مذهبی جامعه هزاره باید در یک «نشست بزرگ و سرنوشت‌ساز» گرد هم آیند.

مباحث این نشست‌ها باید مانند یک راز استراتژیک در درون جامعه حفظ شود تا از کارشکنی‌های خارجی (به ویژه دخالت‌های همسایگان) در امان بماند. تنها زمانی که این مباحث پخته شد و استراتژی کلانِ «تغییر مسیر از وابستگی مذهبی به اقتدار قومی و دیپلماسی چندجانبه» شکل گرفت، خروجی آن به عنوان «سیاست کلی و واحد» به جهان اعلام شود. این تنها راهی است که می‌تواند هزاره‌ها را از سرنوشت تلخ قربانی بودن ابدی برهاند و آن‌ها را در مسیر بقا و قدرت‌گیری مشابه آنچه یهودیان پس از جنگ جهانی دوم تجربه کردند، قرار دهد.