حوثی‌ها، طالبان یا حزب‌الله؛ کدام‌یک در برابر فشارهای بین‌المللی مقاوم‌ترند؟

گزارش‌های اخیر درباره شلیک و انجام بیش از ۴۰۰ حمله علیه مواضع حوثی‌ها در ولایت‌های مختلف یمن، بار دیگر توجه جهانیان را به یکی از طولانی‌ترین و پیچیده‌‌ترین بحران‌های خاورمیانه جلب کرده است. انتشار این‌گونه اخبار تند و تیز نباید ما را به این برداشت اشتباه برساند که با یک تحول کاملاً ناگهانی روبرو هستیم. درگیری میان نیروهای دولتی یمن و حوثی‌ها (نیروی نیابتی ایران) سابقه بیش از دو دهه دارد و از جنگ‌های شش‌گانه صعده در دهه ۲۰۰۰ میلادی تا به امروز همواره در جریان بوده است.

در یک سو، نیروهای وابسته به دولت رسمی یمن مدعی انجام صدها حمله دقیق می‌شوند و در سوی دیگر، رسانه‌های حوثی مسئولیت مستقیم این بمباران‌ها را متوجه عربستان سعودی می‌دانند. اما پرسش بنیادی‌تر این است که آیا چنین ضربات سنگین نظامی و تحریم‌های بین‌‌المللی می‌تواند به حضور و قدرت حوثی‌ها پایان دهد؟ برای پاسخ به این پرسش، بررسی ساختاری حوثی‌ها و مقایسه توان تاب‌آوری آن‌ها با گروه‌های مشابهی مانند طالبان و حزب‌الله، تصویر بسیار روشنی از واقعیت‌های میدانی ارائه می‌دهد.

مقایسه تاب‌آوری در برابر فشارهای بین‌المللی

بررسی الگوی زیست و ساختار این سه گروه نشان می‌دهد که میزان آسیب‌پذیری و مقاومت آن‌ها در برابر تحریم‌ها و فشارهای خارجی به فاکتورهای اقتصادی و اجتماعی متفاوتی بستگی دارد:

- طالبان افغانستان: طالبان الگوی کامل زیست در انزوای مطلق است. بدنه این گروه به اقتصاد غیررسمی، مالیات‌های بومی، دادوستد سنتی و عدم وابستگی به سیستم بانکی جهانی (مانند سوئیفت) خو گرفته است. جامعه‌پذیری فقر و انتظارات رفاهی بسیار پایین در میان نیروهای طالبان باعث شده که تحریم‌های اقتصادی فلج‌کننده غرب عملاً کارایی کارآمدی برای عقب‌راندن آن‌ها نداشته باشد.

- حوثی‌های یمن (انصارالله): حوثی‌ها شباهت بسیار زیادی به الگوی طالبان دارند. آن‌ها با ایجاد یک «اقتصاد زیست‌جنگی»، گرفتن مالیات از مناطق تحت کنترل و اتکا به ساختار محکم قبایلی در کوهستان‌های شمال یمن، خود را در برابر فشارهای مالی ایزوله کرده‌اند. با این حال، یک نقطه آسیب‌پذیری مهم نسبت به طالبان دارند: یمن به شدت وابسته به واردات غذا، سوخت و کالاهای حیاتی از طریق بنادر دریاست و محاصره یا اختلال در شریان‌های دریایی می‌تواند فشار معیشتی جدی بر آن‌ها وارد کند.

- حزب‌الله لبنان: برعکس دو گروه دیگر، حزب‌الله در کشوری با اقتصاد شهری، سیستم بانکی پیشرفته و ساختار چندطایفه‌ای فعالیت می‌کند. بدنه اجتماعی حزب‌الله نیازمند خدمات پزشکی، آموزشی و رفاهی منظم است. تحریم‌های مالی و فشارهای اقتصادی بر لبنان مستقیماً بر توان خدمات‌رسانی حزب‌الله تاثیر می‌گذارد و خشم سایر طوایف لبنانی را نیز علیه آن‌ها برمی‌انگیزد.

پیامدها برای معادله یمن

نگاهی به این مقایسه نشان می‌دهد که حوثی‌ها اگرچه از نظر تجهیزات موشکی و پهپادی و حضور در آبراه حیاتی باب‌المندب از الگوی حزب‌الله بهره می‌برند، اما از نظر ساختار اجتماعی و اقتصادی بسیار به طالبان نزدیک هستند. به همین دلیل، نه تحریم‌های مالی و نه ۴۰۰ حمله هوایی در یک روز، نمی‌تواند ساختار حاکمیتی آن‌ها را از هم بپاشد.

در نهایت، حوثی‌ها با اتکا به ریشه‌های عمیق زیدی در شمال یمن و ساختار اقتصادی انعطاف‌پذیر خود در برابر فشار، از مرحله یک «گروه شورشی» عبور کرده و به یک «حاکمیت واقعی و دوفاکتو» تبدیل شده‌اند. اخبار مربوط به بمباران‌های سنگین، تنها نشان‌دهنده داغ‌تر شدن یک نبرد فرسایشی است، نه نشانه‌ای از سقوط آن‌ها. آینده یمن نه در میدان بمباران‌های هوایی، بلکه در به رسمیت شناختن واقعیت‌های میدانی و رسیدن به یک توافق سیاسی جامع رقم خواهد خورد.